Muốn biết xe đạp điện không chạy là do controller hay do chỗ khác, hãy đo theo thứ tự: điện áp vào, nguồn 5V cấp ra, tín hiệu tay ga, tín hiệu cảm biến Hall, rồi mới đến điện trở dây pha của động cơ. Chỉ khi các bước này đều đúng mà motor vẫn không quay mới nên nghi controller.
Controller làm việc gì và vì sao nên đo sau cùng?
Bộ điều tốc (controller) nhận điện từ pin, nhận tín hiệu từ tay ga, tay phanh và cảm biến Hall, rồi cấp điện ba pha cho động cơ. Nhiều lỗi nhìn bên ngoài giống hệt nhau (bóp ga không chạy, chạy giật, chạy vài vòng rồi tắt) nhưng nguyên nhân nằm ở pin, tay ga, cảm biến hoặc dây, nên thay controller ngay là cách đắt và dễ sai nhất.
Cần chuẩn bị gì trước khi đo?
Bạn cần một đồng hồ vạn năng, dụng cụ có cán cách điện và sơ đồ dây của đúng chiếc xe đang sửa. Màu dây và giá trị điện áp khác nhau theo hãng, nên các con số dưới đây là mức tham khảo, cần đối chiếu với tài liệu của xe. Đo điện trở thì phải ngắt pin trước. Các phép đo điện áp khi xe đang có điện cần cẩn thận để que đo không chạm chập hai chân cạnh nhau.
Bước 1: Điện áp vào controller có đủ không?
Đo ở dây nguồn vào controller bằng thang điện áp một chiều. Kết quả phải gần bằng điện áp đang đo trực tiếp ở hai cực pin. Nếu thấp hơn nhiều, lỗi nằm ở khóa điện, cầu chì, giắc nguồn hoặc dây dẫn, chưa phải ở controller.
Bước 2: Nguồn 5V cấp cho tay ga và cảm biến có không?
Controller tự tạo nguồn nhỏ khoảng 5V để cấp cho tay ga và cảm biến Hall. Mở khóa điện, đặt que đen vào dây âm, que đỏ vào dây dương của giắc tay ga hoặc giắc Hall. Kết quả thường nằm khoảng 4 đến 5,5V. Nếu mất nguồn này, rút lần lượt từng giắc (tay ga, Hall, tay phanh) rồi đo lại: nguồn trở về thì thiết bị vừa rút đang bị chập, còn rút hết vẫn không có thì mới nghi mạch nguồn trong controller.
Bước 3: Tín hiệu tay ga có thay đổi đều không?
Giữ que đen ở dây âm, que đỏ ở dây tín hiệu của tay ga rồi vặn ga từ từ. Điện áp phải tăng đều, thường từ khoảng 1V lên trên 4V, khác nhau theo loại tay ga. Số nhảy cóc, đứng yên hoặc không lên nghĩa là tay ga có vấn đề.
Bước 4: Ba tín hiệu Hall có nhảy đúng không?
Cảm biến Hall nằm trong động cơ, có ba dây tín hiệu cùng dây 5V và dây âm. Kê bánh cho quay tự do, mở khóa điện, đặt que đen ở dây âm, que đỏ lần lượt vào từng dây tín hiệu rồi quay bánh bằng tay. Mỗi dây phải nhảy qua lại giữa mức thấp (khoảng 0 đến 0,5V) và mức cao (khoảng 4,5 đến 5V). Dây nào đứng yên ở một mức là cảm biến hỏng hoặc đứt dây, và đây là nguyên nhân thường gặp khi xe giật hoặc chạy vài vòng rồi tắt. Cách thay cảm biến và kiểm tra chi tiết hơn có trong bài cảm biến Hall động cơ xe điện: cách kiểm tra và thay thế.
Bước 5: Ba dây pha của động cơ có đồng đều không?
Ngắt pin, rút ba dây pha khỏi controller rồi đo điện trở từng cặp. Ba cặp phải gần bằng nhau. Một số tài liệu nêu mức dưới 1 ôm cho động cơ xe đạp điện, nhưng việc so ba cặp với nhau quan trọng hơn con số tuyệt đối. Một cặp lệch hẳn, bằng 0 hoặc vô cực là cuộn dây chập hoặc đứt.
Tóm tắt các bước đo
| Bước | Đo gì | Bình thường | Nếu lệch, nghi ngờ |
|---|---|---|---|
| 1 | Điện áp vào | Gần bằng điện áp pin | Khóa điện, cầu chì, dây nguồn, pin |
| 2 | Nguồn 5V | Khoảng 4 – 5,5V | Thiết bị bị chập, hoặc mạch nguồn controller |
| 3 | Tín hiệu tay ga | Tăng đều, khoảng 1V đến trên 4V | Tay ga, dây tay ga |
| 4 | Tín hiệu Hall | Nhảy giữa khoảng 0V và 5V | Cảm biến Hall, dây động cơ |
| 5 | Điện trở ba dây pha | Ba cặp gần bằng nhau | Cuộn dây động cơ |
Khi nào mới kết luận controller hỏng?
Khi điện áp vào đủ, nguồn 5V có, tay ga đổi đều, Hall nhảy đúng và động cơ đồng đều mà xe vẫn không chạy, hãy rút giắc tay phanh để loại trừ tín hiệu cắt điện (xem nguyên lý ở bài dây ngắt thắng xe điện), sau đó mới nghi controller. Với phần này nên kiểm tra thực tế trên đúng loại controller đang dùng, vì mỗi hãng bố trí chân khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Có cần tháo controller ra khỏi xe để đo không?
Thường không. Phần lớn phép đo thực hiện ngay tại các giắc cắm, chỉ riêng đo điện trở dây pha cần rút dây khỏi controller và phải ngắt pin trước.
Đo khi xe có điện có nguy hiểm không?
Điện áp ở các giắc tín hiệu thấp, nhưng dây nguồn và dây pha thì không. Hãy đeo găng, giữ que đo chắc và chỉ đo điện áp vào khi cần.
Nếu bạn đang học nghề, các bước trên nằm trong phần khoanh vùng lỗi, xem thêm ở kỹ thuật xe đạp điện và cách khoanh vùng lỗi.
Giá trị tham khảo lấy từ các tài liệu kỹ thuật công khai, như bài về cảm biến Hall của EAC và hướng dẫn kiểm tra động cơ xe đạp điện của Letrigo.
